RANDEVU AL
AZ

Retinoblastoma nədir və niyə təhlükəlidir?


Məqalənin məzmunu

    Retinoblastoma uşaqlıq dövründə rast gəlinən və gözün retina qatında inkişaf edən bədxassəli şişdir. Bu xəstəlik erkən mərhələdə aşkar edildikdə həm uşağın həyatı, həm də görmə funksiyası qorunur. Gec diaqnoz qoyulduqda isə şiş böyüyür və daha ciddi nəticələr yaradır. Bu səbəbdən retinoblastoma barədə məlumatlı olmaq və əlamətləri vaxtında tanımaq həyati əhəmiyyət daşıyır.

    Retinoblastoma nədir?

    Retinoblastoma gözün arxa hissəsində yerləşən retina qatında inkişaf edən bədxassəli şişdir. Bu şiş birbaşa görmə funksiyasına cavabdeh olan toxumada yaranır və erkən mərhələdə aşkar edilmədikdə sürətlə böyüyərək göz daxilində yayılır. Xəstəlik əsasən körpəlik və erkən uşaqlıq dövründə ortaya çıxır və vaxtında müdaxilə olunmadıqda həm görmə, həm də həyat üçün ciddi risk yaradır.

    Retina və şişin yaranma mexanizmi

    Retina işığı qəbul edən və onu sinir siqnallarına çevirərək beyinə ötürən hüceyrələrdən ibarətdir. Bu hüceyrələr normalda nəzarətli şəkildə bölünür və fəaliyyət göstərir. Genetik dəyişiklik baş verdikdə isə bu nəzarət pozulur və hüceyrələr sürətlə, nizamsız şəkildə çoxalmağa başlayır. Nəticədə şiş toxuması formalaşır və bu toxuma sağlam retina hüceyrələrini sıxışdıraraq görmə funksiyasını zəiflədir. Proses davam etdikcə şiş böyüyür və göz daxilində yayılır. Xəstəlik tək gözdə və ya hər iki gözdə inkişaf edir və hər iki gözün tutulduğu hallarda vəziyyət daha ciddi nəzarət tələb edir.

    Retinoblastoma niyə yaranır?

    Xəstəliyin yaranmasının əsas səbəbi genetik dəyişiklikdir. Bu dəyişiklik retina hüceyrələrinin bölünməsinə nəzarəti pozur və hüceyrələr sürətlə çoxalmağa başlayır. Nəticədə şiş formalaşır və zamanla böyüyərək göz daxilində yayılır.

    Genetik və sporadik səbəblər

    RB1 genində baş verən dəyişiklik hüceyrə bölünməsini nəzarətsiz hala gətirir. Qalıtsal hallarda bu genetik dəyişiklik ailədən ötürülür və xəstəlik adətən erkən yaşda və hər iki gözdə inkişaf edir. Bu tip hallarda risk daha yüksək olur və uşaq doğulduğu andan etibarən müntəzəm nəzarət tələb edir. Sporadik hallarda isə genetik dəyişiklik yalnız retina hüceyrələrində yaranır və çox vaxt tək göz tutulur. Bu vəziyyət ailə tarixçəsi olmadan inkişaf edir. Ailə tarixçəsi olan uşaqlarda erkən və müntəzəm göz müayinəsi xəstəliyin vaxtında aşkarlanması üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

    Retinoblastomanın əlamətləri nələrdir?

    Əlamətlər çox vaxt valideynlərin diqqətini çəkən vizual dəyişikliklərlə başlayır. Bu dəyişikliklər bəzən açıq şəkildə görünür, bəzən isə yalnız müəyyən vəziyyətlərdə fərq edilir. Erkən mərhələdə bu əlamətlərin tanınması diaqnozun vaxtında qoyulmasına və müalicənin daha effektiv aparılmasına imkan verir.

    Erkən vizual əlamətlər

    Göz bəbəyində ağ əksin görünməsi ən vacib əlamətdir və xüsusilə foto çəkilişlərdə aydın seçilir. Normalda flaş işığında qırmızı refleks görünür, lakin retinoblastoma zamanı bu əks ağ rəngdə olur. Göz sürüşməsi də tez-tez rast gəlinən əlamətdir və əvvəllər olmayan şaşılığın ortaya çıxması diqqətlə qiymətləndirilməlidir. Səbəbi izah olunmayan qızarıqlıq və ya şişkinlik davamlı xarakter daşıyır və qısa müddətdə keçmir. Uşağın obyektlərə fokuslana bilməməsi, tək gözü bağlaması və ya bir gözlə baxmağa üstünlük verməsi görmə funksiyasının pozulduğunu göstərir. İşığa qarşı həssaslıq da bu vəziyyətin göstəricilərindən biridir və bu əlamətlər müşahidə edildikdə dərhal mütəxəssis müayinəsi aparılmalıdır.

    Retinoblastoma necə diaqnoz edilir?

    Diaqnoz ətraflı oftalmoloji müayinə ilə qoyulur. Bu proses yalnız şişin mövcudluğunu aşkar etməklə məhdudlaşmır, eyni zamanda onun ölçüsünü, yerləşməsini və yayılma səviyyəsini dəqiq müəyyən etməyə yönəlir. Erkən və düzgün diaqnoz müalicə planının seçilməsində həlledici rol oynayır.

    Müayinə və görüntüləmə üsulları

    Göz dibi müayinəsi retina strukturunu birbaşa qiymətləndirməyə imkan verir və şişin ilk mərhələdə aşkarlanmasında əsas üsuldur. Bu müayinə zamanı şişin ölçüsü, sərhədləri və yerləşməsi dəqiqləşdirilir. Əlavə olaraq görüntüləmə üsulları ilə göz daxilində və ətraf toxumalarda yayılma səviyyəsi qiymətləndirilir və bu, xəstəliyin mərhələsinin müəyyən edilməsinə kömək edir. Genetik analizlər isə xüsusilə hər iki gözün təsirləndiyi hallarda tətbiq edilir və xəstəliyin səbəbini dəqiqləşdirməyə imkan verir. Bu yanaşma həm müalicənin planlaşdırılması, həm də ailə üzvləri üçün riskin qiymətləndirilməsi baxımından vacibdir.

    Retinoblastoma necə müalicə olunur?

    Müalicə xəstəliyin mərhələsinə və yayılma səviyyəsinə görə planlaşdırılır. Məqsəd ilk növbədə uşağın həyatını qorumaq, daha sonra isə mümkün olduğu qədər görmə funksiyasını saxlamaqdır. Müalicə prosesi fərdi yanaşma tələb edir və bir neçə üsulun birlikdə tətbiqi ilə həyata keçirilir.

    Kimyaterapiya və lokal müalicələr

    Kimyaterapiya şişin ölçüsünü kiçiltmək və yayılmasını dayandırmaq üçün tətbiq edilir. Bu yanaşma xüsusilə şişin ilkin mərhələlərində effektivdir və sonrakı lokal müdaxilələr üçün şərait yaradır. Kiçik və məhdud sahədə yerləşən şişlərdə lazer və kriyoterapi üsulları istifadə olunur. Bu metodlar şiş toxumasını birbaşa hədəfləyir və sağlam toxumaların maksimum qorunmasını təmin edir.

    Cərrahi müdaxilə və digər üsullar

    İrəliləmiş hallarda və görmə funksiyasının qorunmadığı vəziyyətlərdə cərrahi müdaxilə seçilir. Bu yanaşma şişin yayılmasının qarşısını almaq və uşağın həyatını qorumaq məqsədi daşıyır. Radioterapiya isə müəyyən hallarda əlavə müalicə kimi tətbiq edilir və şiş hüceyrələrinin nəzarət altına alınmasına kömək edir. Müalicə multidisipliner yanaşma ilə aparılır və hər mərhələdə uşağın ümumi vəziyyəti diqqətlə qiymətləndirilir.

    Tez-tez verilən suallar

    Retinoblastoma genetikdirmi?

    Bəzi hallarda genetik keçir və xüsusilə hər iki gözün tutulduğu vəziyyətlərdə bu ehtimal yüksək olur. Bu səbəbdən belə hallarda ailə üzvlərinin də müayinəsi vacibdir.

    Retinoblastoma hansı yaşda görülür?

    Əsasən 5 yaşdan kiçik uşaqlarda, xüsusilə erkən uşaqlıq dövründə ortaya çıxır. Bir çox hal körpəlik dövründə aşkarlanır.

    Retinoblastoma tək yoxsa iki gözdə olur?

    Həm tək gözdə, həm də hər iki gözdə inkişaf edir. İkitərəfli hallarda genetik faktorlar daha çox rol oynayır və daha diqqətli nəzarət tələb olunur.

    Müalicə nə qədər davam edir?

    Müalicə müddəti xəstəliyin mərhələsindən və tətbiq olunan üsullardan asılıdır. Bəzi hallarda qısa müddətdə nəzarət əldə olunur, bəzi hallarda isə uzunmüddətli izləmə və mərhələli müalicə planı tətbiq edilir.


    Tibbi bölmələr

    Добавить комментарий

    Оставить комментарий

    reload, if the code cannot be seen